ABC-талдау дегеніміз не?

ABC-талдау компанияның табыстылығына әсер ететін ресурстарды жіктеу әдісі болып табылады. Бұл әдіс тауарлық ассортиментті талдауда кеңінен қолданылады, әртүрлі тауар топтары немесе жекелеген позициялардың рентабельділігін анықтауға мүмкіндік береді. Бұл мақалада біз ABC әдісіне басты назар аударамыз, әсіресе өнімдерді талдау контексінде.

ABC-талдаудың негізі болып табылатын принцип Парето қағидасы, ол күштің 20%-ы нәтижесінің 80%-ын қамтамасыз етеді деп тұжырымдайды. Тауарлық ассортимент тұрғысынан бұл 20% тауар компанияның жалпы айналымының 80%-ын қамтамасыз етеді деп түсіндірілуі мүмкін. Бұл әдіс тауарларды олардың жалпы табыстылыққа қосқан үлесіне қарай рейтингтеуді ұсынады және оларды үш категорияға бөледі:

• А тобы — ассортименттің 20%-ын құрайтын және сатудың 80%-ын қамтамасыз ететін ең құнды тауарлар.
• В тобы — ассортименттің 30%-ын құрайтын және сатудың 15%-ын қамтамасыз ететін аралық тауарлар.
• С тобы — ассортименттің 50-60%-ын құрайтын және сатудың тек 5%-ын қамтамасыз ететін ең құнсыз тауарлар.

ABC-талдаудың қолданылуы

ABC-талдау әртүрлі мақсаттарға қолданылуы мүмкін, атап айтқанда:

• Компанияның даму стратегиясын әзірлеу және қайта қарау;
• Маркетинг стратегиясын қалыптастыру;
• Бюджет жоспарлауды оңтайландыру;
• Тауарлардың қорын басқару;
• Сатылымдар стратегиясын қалыптастыру.

ABC-талдау бір реттік емес, үнемі жүргізілуі тиіс — жылына кемінде бір рет, ал ең дұрысы тоқсанына бір рет. Бұл компанияға тауарлардың рентабельділік динамикасын бақылауға және нарықтағы өзгерістер мен ішкі жағдайларға бейімделуге мүмкіндік береді.

ABC-талдаудың түрлері

ABC-талдау бағалауға арналған болуы мүмкін:

• Жекелеген тауар позициялары немесе бүкіл ассортименті;
• Қойма қорлары арқылы артық тауарларды анықтау;
• Жеткізушілердің ең тиімді серіктерді анықтау үшін;
• Клиенттік базаны ең табысты клиенттер топтарын анықтау үшін;
• Компания бөлімшелерінің жұмыс тиімділігін бағалау;
• Шығындар, инвестициялар және жалпы бюджет.

ABC-талдауды қалай жүргізу керек?

ABC-талдау жүргізу үшін Excel немесе Google Кестелері қажет болады. Процесс келесі қадамдарды қамтиды:

1. Бағалағыңыз келетін барлық позицияларды бірінші бағанға жазыңыз.
2. Екінші бағанда бағалау критерийлерін көрсетіңіз, мысалы, пайда, сату көлемі, шикізат құны және т.с.с., позицияның маңыздылығын пайыздық қатынаста көрсетіңіз.
3. Позицияларды пайыздық мәндердің кемуіне қарай сұрыптаңыз.
4. Әр позиция бойынша жинақталған пайызды үшінші бағанда есептеңіз.
5. Әр позицияның тиесілі тобын төртінші бағанда анықтаңыз.
6. Әр тауар тобымен жұмыстың мақсаттылығын бағалау үшін қорытынды жасаңыз.

ABC-талдаудың мысалы

Декоративтік косметиканы сатудың негізінде ABC-талдаудың мысалын қарастырайық.

1. Кестеге барлық тауар топтарын кіргіземіз: көлеңкелер, тоналдық құралдар, ерін далабы және т.б., және соңғы үш айдың сату сомаларын көрсетеміз.
2. Әр топтың жалпы сату көлемінен пайызын есептеп, кемуіне қарай сұрыптаймыз.
3. Әр тауар санатына жинақталған пайызды анықтаймыз.
4. Тиісті топтарға тиесілігін көрсетеміз.
5. Әр санатпен жұмыстың мақсаттылығын бағалау үшін қорытынды құрамыз.

ABC-талдаудың артықшылықтары мен кемшіліктері

Бұл әдістің артықшылықтары мыналарды қамтиды:

• Оңай үйренуге болатын қарапайымдылық;
• Есептің айқындығы нәтижесінде сенімділігінің жоғары болуы;
• Әртүрлі ресурстарды талдауға мүмкіндік беретін әмбебаптылығы;

Алайда, кемшіліктері де бар:

• Бірөлшемділік талдау сипаты;
• Өткен үрдістердің жалғасуы болжамына сене алу;
• Талдауды жүйелі түрде жаңартудың қажеттілігі;

ABC/XYZ біріктірілген талдау

ABC-талдау жиі XYZ-талдаумен үйлестіріледі, ол сұраныстың тұрақтылығын бағалайды. Бұл сатулардың маусымдылық және нарықтағы ауытқулар сияқты сыртқы факторларға тәуелділігін анықтауға мүмкіндік береді. ABC-талдауды жүргізгеннен кейін XYZ-талдау жүргізуге болады, ол сатулар динамикасының тереңірек түсінігін қамтамасыз етеді.

Біріктірілген талдаудың нәтижесінде тауарлардың тоғыз тобы қалыптасады, бұл ассортиментті неғұрлым дәл басқаруға және қорларды жоспарлауға мүмкіндік береді.