Тәуекел-менеджмент дегеніміз не?

Тәуекел-менеджмент - бұл компания немесе жоба дамуының контекстінде ықтимал тәуекелдерді анықтау және оларды басқару стратегияларын дамыту процесі. "Тәуекел" термині жиі теріс қабылданғанымен, тәуекелдерді басқаруда ол әрдайым жағымсыз жағдайды білдіре бермейді. Тәуекелдер белгісіздікті тудырады, ол теріс те, оң да нәтижелерге әкелуі мүмкін. Мысалы, жас стартапқа инвестициялар елеулі пайда немесе, керісінше, үлкен шығындарға әкелуі мүмкін.

Маңыздысы, тәуекел-менеджмент барлық тәуекелдерді жоймайды. Бұл мүмкін емес, себебі тәуекелдер бизнестің барлық кезеңдерінде болады. Бұдан бөлек, тәуекелдерден қашу компанияның өсу және даму мүмкіндіктерін шектейді. Тәуекел-менеджерлер тәуекелдерді жойып қоймайды, оларды басқарады: теріс салдарды минимизациялау, ымыралы шешімдерді іздеу және тіпті тәуекелдерді бизнестің ажырамас бөлігі ретінде қабылдау.

Неге тәуекел-менеджмент қажет?

Тәуекелдерді басқару күтпеген жағдайларды шешу үшін ғана емес, сонымен қатар бизнестің жалпы тұрақтылығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қажет. Тәуекел-менеджерлер күн сайын тіпті кішігірім тәуекелдерді де талдап, алдын алады, компанияны қорғау үшін күнделікті дайын жұмыстарды жасайды. Өз қызметінде олар бизнестің әртүрлі аспектілері мен оған әсер ететін факторлар туралы ауқымды мәліметтерді жинайды және өңдейді. Бұл проблемаларды тез анықтауға және бизнес стратегиясын түзетуге мүмкіндік береді.

Мысалы, бір компания жарнамалық материалдар жасауды фрилансерлерге тапсырды, өйткені штатта қызметкерлер ұстау тым қымбат болды. Алайда, нәтижесінде жарнама жиі кешігіп қалды, бұл болмашы мәселе көрінгенімен, шын мәнінде ұзақ мерзімді перспективада маңызды шығындарға қауіп төндірді. Тәуекел-менеджерлер ықтимал шығындарды бағалап, өз штатын ұстап тұру тиімдірек болатынын анықтады.

Сонымен қатар, тәуекелдерді зерттеу компанияның өзгерістерге бейімделуіне және келешектегі қиындықтарға дайындалуына көмектеседі. Мәліметтерге негізделген мұндай әдіс қазіргі заманғы бизнестегі ең тиімдісінің бірі болып табылады. Мысал ретінде Netflix компаниясын айтуға болады. YouTube бәсекелесін байқап, фильмдер жүктеу құрылғысын шығарудан бас тартып, мазмұнды ағындық таратуға шоғырланды, бұл оның табысының негізі болды.

Қандай тәуекелдер бар?

Компанияны белгісіз жағдайға ұрындыруы мүмкін көптеген факторлар бар. Бұл тәуекелдер әртүрлі критерийлер бойынша жіктеледі. Мысалы, Д. Рамсфелдтің классификациясына сәйкес, тәуекелдер төрт санатқа бөлінеді:

• Белгілі белгілілер — белгілі және өлшенуі мүмкін тәуекелдер;
• Белгілі белгісіздер — белгілі, бірақ бағалау қиын тәуекелдер;
• Белгісіз белгісіздер — олар туралы ештеңе айта алмайтын, сондықтан басқарылмайтын тәуекелдер;
• Белгісіз белгілілер — белгілі тәуекелдер, бірақ олар артық бағалануы немесе бағаланбауы мүмкін.

Сондай-ақ, тәуекелдер ішкі және сыртқы, басқарылатын және басқарылмайтын болып жіктеледі. Басқарылатын тәуекелдер — бұл компанияның әсер ете алатындары, ал басқарылмайтындар — одан тәуелді емес факторлар, мысалы, экономикалық дағдарыс.

Тәуекелдер қалай басқарылады?

Тәуекелдерді басқару процесі бірнеше кезеңнен тұрады:

1. Тәуекелдерді анықтау. Тәуекел-менеджерлер ішкі және сыртқы қауіптерді анықтау үшін мәліметтерді талдайды. Әртүрлі құралдар, мысалы, SWOT-талдау қолданылады.
2. Тәуекелдерді бағалау. Барлық анықталған тәуекелдер құжатталып, олардың жүзеге асу ықтималдығы мен әлеуетті зиян критерийлері бойынша бағаланады.
3. Басқару құралдарын қолдану. Әдістер төрт негізгі санатқа бөлінеді: болдырмау, төмендету, бөлу және тәуекелдерді қабылдау.
4. Бақылау және түзету. Жоспарды іске асырғаннан кейін, тәуекел-менеджерлер оның тиімділігін талдау үшін деректерді жинайды және қажет болған жағдайда өзгерістер енгізеді.

Мысалы, 1999 жылы Excite компаниясы Google-ды сатып алудан бас тартты, ол кезде бар болғаны 750 мың доллар тұратын, қазір бұл үлкен қателік сияқты көрінеді. Тәуекелдерді тиімді басқару тек шығындарды азайтуға ғана емес, сонымен бірге тәуекелдерді өсу мүмкіндігі ретінде пайдалануға көмектеседі.